پیوند – در خدمت وحدت کمونیستهای ایران

سوسياليسم و مذهب روش‏ حزب كارگران نسبت به مذهب: لنين

سوسياليسم و مذهب

روش‏ حزب كارگران نسبت به مذهب

 

لنين

 

جامعه‌ى امروزى كلا بر مبناى استثمار توده‌هاى وسيع طبقه‌ى كارگر توسط يك اقليت ناچيز جمعيت طبقه‌ى زمين داران و سرمايه ‌داران بنا شده است. جامعه‌ى بردگى است، زيرا كارگران «آزاد»، كه در تمام زندگى خود براى سرمايه ‌داران كار مى‌كنند، «مستحق» فقط آن مقدار وسايل معيشت‌اند كه براى بقاى بردگانى كه سود توليد مى‌كنند و براى حفاظت و پيش‏ برد بردگى سرمايه‌دارى ضرورى مى‌باشد.

ستم اقتصادى كارگران به طور اجتناب ناپذيرى همه نوع ستم سياسى و تحقير اجتماعى، خرفتى و ظلمات زندگى روانى و اخلاقى توده‌ها را توليد نموده و ايجاب مى‌كند. كارگران ممكن است بتوانند به منظور مبارزه براى رهايى اقتصادى خود مقدار كم‌تر و يا بيش‏ترى آزادى سياسى به كف آورند، ليكن هيچ مقدار آزادى، آنان را از فقر، بيكارى و ستم رها نخواهد كرد، تا زمانى كه قدرت سرمايه سرنگون شود. مذهب يكى از اشكال ستم روانى است، كه همه جا بر توده‌هاى مردم كه به خاطر كار مدام براى ديگران، احتياج و انفراد بيش‏ از اندازه زير فشار قرار گرفته‌اند، سنگينى مى‌نمايد. ناتوانى طبقات استثمار شونده در مبارزه عليه استثمارگران همان قدر به طور اجتناب ناپذيرى باعث پيدايش‏ اعتقاد به زندگى بهتر پس‏ از مرگ مى‌شود، كه ناتوانى انسان اوليه در مبارزه‌اش‏ با طبيعت باعث پيدايش‏ اعتقاد به خدايان، شياطين، معجزات و نظير آن‌ها مى‌گرديد. آن‌هايى كه در تمام زندگى خود زحمت كشيده و در فقر بسر مى‌برند، توسط مذهب تعليم مى‌يابند كه تا هنگامى كه بر روى زمين هستند، بردبار و مطيع باقى بمانند و به اميد پاداش‏هاى بهشتى راحت باشند؛ ولى آن‌هايى كه از طريق كار ديگران زندگى مى‌كنند، توسط مذهب تعليم مى‌يابند كه تا هنگامى كه بر روى زمين هستند به سخاوت مندى عمل نمايند. بدين ترتيب، راه بسيار ارزانى براى توجيه موجوديت خود به مثابه استثمارگران به آن‌ها نشان داده شده و براى راحتى در بهشت، بليطى به قيمت معتدل به آنان فروخته مى‌شود. مذهب، ترياكى براى مردم است. مذهب نوعى مشروب روانى است، كه در آن بردگان سرمايه تصوير انسانى و درخواست خود براى زندگى كمابيش‏ شايسته‌ى يك انسان را غرق مى‌كنند.

لاكن برده‌اى كه به بردگى خود آگاه شده و براى رهايى خود به مبارزه برخواسته است، تا بدين جا نيمى از بردگى خود را از دست داده است. كارگر آگاه معاصر كه به وسيله‌ى كارخانه‌ى صنايع بزرگ پرورش‏ يافته و توسط زندگى شهرى روشن شده است، ايمان به مذهب را به گونه‌اى توهين آميز به كنار انداخته، بهشت را براى كشيشان و بورژواهاى متعصب گذارده و سعى مى‌نمايد زندگى بهترى را بر روى زمين براى خود به دست آورد. پرولتارياى امروزى، جانب سوسياليسم – كه در مبارزه عليه غبار مذهب به علم متوسل مى‌گردد – را گرفته و توسط متحد نمودن كارگران با يك ديگر براى مبارزه در حال حاضر به خاطر زندگى بهتر بر روى زمين، آنان را از اعتقاد به زندگى پس‏ از مرگ رها مى‌سازد.

مذهب بايد يك امر خصوصى اعلام گردد. با اين كلمات، معمولا سوسياليست‌ها روش‏ خود را نسبت به مذهب بيان مى‌نمايند. ليكن مفهوم اين كلمات بايد به طور دقيقى تعريف شود، تا از هر گونه سوء تفاهمى جلوگيرى به عمل آيد. ما تا آن جايى كه به دولت مربوط است، خواستار آنيم كه مذهب يك امر خصوصى تلقى گردد. لاكن تا آن جايى كه به حزب ما مربوط است، ما نمى‌توانيم مذهب را يك امر خصوصى بدانيم. مذهب نبايد به دولت مربوط باشد و جامعه‌هاى مذهبى نبايد هيچ گونه ارتباطى با مراجع حكومتى داشته باشند. همه كس‏ بايد مطلقا آزاد باشد، تا به هر مذهبى كه مايل است، يا هيچ گونه مذهبى – ‌يعنى خدانشناسى، كه هر سوسياليستى به عنوان يك قاعده چنين است ‌- متعلق باشد. تبعيض‏ بين اتباع بر مبنى اعتقادات مذهبى آنان كلا غير قابل تحمل است. حتا ذكر ساده مذهب يك تبعه در اسناد رسمى بايد بى شك حذف گردد. هيچ گونه كمكى نبايد به كليساى رسمى پرداخته شده و يا امتيازات دولتى به جامعه‌هاى مذهبى و روحانى داده شود. اينان بايد اجتماعات مطلقا آزاد اتباع هم فكر، اجتماعات مستقل از دولت گردند.

تنها اجراى كامل اين خواسته‌ها مى‌تواند به گذشته‌ى شرم آور و لعنتى پايان بخشد؛ زمانى كه كليسا در وابستگى فئودالى به دولت مى‌زيست و اتباع روسيه در وابستگى فئودالى به كليساى رسمى، هنگامى كه قوانين قرون وسطى و انگيزاسيون (كه تا به امروز در قوانين جنايى و كتب قانونى باقى مانده‌اند) موجود بوده و پياده مى‌شدند، افراد به خاطر داشتن يا نداشتن اعتقادات‌شان مورد ستم قرار مى‌گرفتند. به وجدان مردم تجاوز مى‌شد و مشاغل راحت دولتى و درآمدها از محل دولت مربوط مى‌شد به توزيع اين يا آن نوع مخدر توسط كليساى رسمى. خواست پرولتارياى سوسياليستى از دولت معاصر و كليساى معاصر، جدايى كامل كليسا از دولت است.

انقلاب روسيه بايد اين خواسته را به مثابه يكى از اجزاى ضرورى آزادى سياسى به عمل گذارد. در اين مورد، انقلاب روسيه در موقعيت به خصوص‏ خوبى قرار گرفته است؛ زيرا مرجعيت تهوع آور استبداد فئودالى مملو از پليس‏، باعث نارضايتى، جنبش‏ و خشم حتا در ميان روحانيون گرديده است. هر قدر فرومايه، هر قدر نادان كه امكان دارد روحانيون ارتدكس‏ روسيه بوده باشند، اما حتا آنان نيز اكنون از رعد برافتادن نظام كهنه‌ى قرون وسطايى روسيه بيدار شده‌اند. حتا آنان نيز به خواست براى آزادى مى‌پيوندند، عليه رويه‌ها و مرجعيت بوروكراتيك، عليه جاسوسى براى پليس‏ كه به «خدمت گزاران خدا» تحميل شده است، اعتراض‏ مى‌نمايند. ما سوسياليست‌ها بايد اين جنبش‏ را مورد پشتيبانى خود قرار دهيم، خواسته‌هاى افراد روحانى صادق و پاك را تا به پايان پيش‏ بريم و مجبورشان كنيم به حرف‌هاى‌شان در مورد آزادى پايبند باقى مانده، و از آنان بخواهيم تا قاطعانه هر گونه روابط مابين پليس‏ و مذهب را قطع نمايند. يا شما صادق‌ايد، كه در آن صورت شما بايد مدافع جدايى كامل دولت و مذهب و مدرسه و مذهب، مدافع اعلام مذهب به عنوان امرى كاملا و مطلقا خصوصى باشيد. يا شما اين خواسته‌هاى پيگير براى آزادى را قبول نمى‌كنيد، كه در آن صورت از قرار معلوم شما هنوز در بند رسوم انگيزاسيون بوده؛ در آن صورت از قرار معلوم شما هنوز به مشاغل راحت دولتى و درآمدها از محل دولت چسبيده‌ايد؛ در آن صورت از قرار معلوم شما به قدرت روانى اسلحه‌ى خود اعتقاد نداشته و به رشوه گرفتن از دولت ادامه مى‌دهيد؛ و در آن صورت كارگران داراى آگاهى طبقاتى تمام روسيه، جنگ بى رحمانه‌اى را عليه شما اعلام مى‌نمايند.

تا آن جايى كه به حزب سوسياليستى پرولتاريا مربوط است، مذهب يك امر خصوصى نيست. حزب ما اجتماع مبارزين پيش‏ رو داراى آگاهى طبقاتى براى رهايى طبقه‌ى كارگر است. چنين اجتماعى نه مى‌تواند و نه بايد نسبت به فقدان آگاهى طبقاتى جهل و يا شريعت مخالف تكامل بشر در شكل اعتقادات مذهبى بى اعتناء باشد. ما خواستار انحلال رسميت كليسائيم، تا بتوانيم با غبار مذهبى، با اسلحه‌ى خالص‏ ايدئولوژيك و فقط ايدئولوژيك از طريق مطبوعات‌مان و به وسيله‌ى سخنان‌مان مبارزه كنيم. ولى ما اجتماع خود، حزب كار سوسيال دمكراتيك روسيه، را دقيقا به خاطر چنين مبارزه‌اى عليه هر گونه حقه زدن‌هاى مذهبى به كارگران بنا نموديم. و براى ما، مبارزه‌ى ايدئولوژيك يك امر خصوصى نيست، بلكه امر تمام حزب، تمام پرولتارياست.

اگر اين چنين است، پس‏ چرا ما در برنامه‌ى خود اعلام نمى‌كنيم كه خدانشناس‏ هستيم؟ چرا ما پيوستن مسيحيان و ديگر معتقدين به خدا را به حزب‌مان قدغن نمى‌كنيم؟ جواب به اين سئوال در خدمت تشريح تفاوت مهمى، كه در نحوه‌ى طرح مساله‌ى مذهب بين بورژوا دمكرات‌ها و سوسيال دمكرات‌ها وجود دارد، قرار مى‌گيرد.

تمام برنامه‌ى ما بر مبناى جهان بينى علمى، و بيش‏ از آن، ماترياليستى قرار گرفته است. بنابراين، تشريح برنامه‌ى ما ضرورتا شامل تشريح ريشه‌هاى حقيقى تاريخى و اقتصادى غبار مذهب مى‌گردد. ترويج ما ضرورتا شامل ترويج خدانشناسى است. انتشار نشريات علمى مناسب، كه حكومت استبدادى فئودال تا به حال جدا منع و مجازات مى‌نموده است، بايد اكنون يكى از زمينه‌هاى فعاليت حزب ما را تشكيل دهد. ما هم اكنون احتمالا بايد اندرز انگلس‏، كه وى زمانى به سوسياليست‌هاى آلمان داد، را عملى كنيم. نشريات روشن گران و خدانشناسان فرانسه‌ى قرن هجدهم را ترجمه و وسيعا توزيع كنيم.

ليكن در هيچ شرايطى ما نبايد به اين اشتباه دربغلطيم، كه مساله‌ى مذهب را تجريدى، به صورت ايده آليستى، به عنوان يك مساله‌ى «روشن فكرانه» كه به مبارزه‌ى طبقاتى نامربوط است، طرح نمائيم، آن طور كه دمكرات‌هاى راديكال از ميان بورژوازى اغلب چنين مى‌كنند. اين احمقانه خواهد بود، كه فكر كنيم در جامعه‌اى كه بر پايه‌ى ستم و خرفت نمودن بى پايان توده‌هاى كارگر بنا شده است، تعصبات مذهبى را مى‌توان با شيوه‌هاى ترويجى خالص‏ از ميان برداشت. فراموش‏ كردن اين كه يوغ مذهب – كه بر بشريت سنگينى مى‌كند – صرفا نتيجه و انعكاس‏ يوغ اقتصادى در جامعه است، كوته نظرى بورژوايى خواهد بود. هيچ تعداد جزوات و هيچ مقدار موعظه، پرولتاريا را روشن نخواهد كرد، اگر وى از طريق مبارزه‌ى خود عليه نيروهاى سياه سرمايه‌دارى روشن نشود. اتحاد در اين مبارزه‌ى واقعا انقلابى طبقه‌ى تحت ستم براى ايجاد بهشت بر روى زمين، براى ما مهم‌تر از اتحاد عقيده‌ى پرولتاريا در مورد بهشت برين در آسمان‌ها است.

اينست دليل اين كه چرا ما در برنامه‌ى خود خدانشناسى خود را طرح نمى‌كنيم و نبايد بكنيم؛ اينست دليل اين كه چرا ما نبايد پرولترهايى را كه هنوز بقاياى تعصبات قديمى خود را حفظ كرده‌اند، از پيوستن به حزب‌مان منع كنيم. ما همواره جهان بينى علمى را تبليغ خواهيم كرد و براى ما مبارزه عليه ناپيگيرى «مسيحيان» گوناگون اساسى است. ولى اين به هيچ وجه به اين مفهوم نيست، كه مساله‌ى مذهب بايد به مقام اول ارتقاء داده شود، جايى كه اصلا بدان متعلق نيست. و نيز بدين مفهوم نيست، كه ما بايد اجازه دهيم تا بين نيروهاى واقعا انقلابى مبارزه‌ى اقتصادى و سياسى به خاطر افكار درجه‌ى سوم و يا ايده‌هاى بى معنى كه به شدت اهميت سياسى خود را از دست داده، و به سرعت به مثابه زباله به وسيله‌ى خود تكامل اقتصادى به دور ريخته مى‌شود، تفرقه افتد.

در همه جا بورژوازى ارتجاعى مى‌كوشد، و در حال حاضر در روسيه نيز شروع كرده است، به تفرقه‌ى مذهبى دست زند، تا بدين ترتيب توجه توده‌ها را از مسايل واقعا مهم و اساسى اقتصادى و سياسى – كه در حال حاضر توسط پرولتارياى روسيه كه در مبارزه‌ى انقلابى متحد شده، در عمل حل مى‌شود – منحرف نمايد. اين سياست ارتجاعى تفرقه افكنى در ميان نيروهاى پرولترى، كه امروزه عمدتا در كشتارهاى باندهاى سياه متجلى مى‌شود، ممكن است فردا رفرم‌هاى ظريف‌ترى را طرح ريزى نمايد. ما در هر حال به وسيله‌ى تبليغ جسورانه، پيگيرانه و آرام اتحاد پرولترى و جهان بينى علمى با آن مقابله مى‌نمائيم؛ تبليغى كه با هر گونه تحريكات تفاوت‌هاى ثانوى بيگانه است.

پرولتارياى انقلابى در تبديل مذهب به يك امر كلا خصوصى، تا آن جايى كه به دولت مربوط است، موفق خواهد شد. و در اين سيستم سياسى منزه از كپرك قرون وسطايى است، كه براى انهدام بردگى اقتصادى – اين منشاء واقعى فريب مذهبى بشريت – پرولتاريا به مبارزه‌اى وسيع و علنى دست خواهد يازيد.

 

«نوايا ژيزن»، سوم دسامبر 1905

امضاء: ن. لنين

 

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: