پیوند – در خدمت وحدت کمونیستهای ایران

بحث «دریای خزر» یا «دریاچه خزر» اردشیر زارع قنواتی

بحث «دریای خزر» یا «دریاچه خزر»

اردشیر زارع قنواتی

DlbFMZxWsAApmXq

متاسفانه عدم تحلیل مشخص از شرایط مشخص و به طور کلی ارزیابی درست از قوانین، معاهدات و حقوق بین الملل موجب شده است تا بخش بزرگی از مردم و حتی مدعیان سیاسی و روشنفکری نیز عامیانه به موضوعات پیچیده حقوقی نگاه کنند و نتیجه گیری های نادرست کنند. بحث «دریای خزر» یا «دریاچه خزر» یک بحث حقوقی در چارچوب همین حقوق بین الملل است و حتی به لحاظ تاریخی این افراد به خود زحمت مطالعه مقاوله نامه های بین اتحاد جماهیر شوروی و ایران در قبل از فروپاشی شوروی را هم به خود نمی دهند. در دو معاهده یی که بین مسکو و تهران در خصوص این حوضچه آبی منعقد شد هیچ تقسیم سرزمینی انجام نشد بلکه هر دو طرف تعهد پذیرفتند که به صورت مشترک از این حوزه آبی استفاده کنند که معطوف به کشتیرانی، شیلات و استفاده مشاع از حریم دریایی بود. امروز نزدیک سه دهه از فروپاشی شوروی می گذرد و این کشور حداقل در همین حوزه خزر به چهار کشور مستقل تبدیل شده است که از سوی سازمان ملل متحد هم پذیرفته شده اند و لاجرم طبق معاهدات، کنوانسیون ها و قوانین در چارچوب حقوق بین الملل صاحب حقوق و وظایفی شدند. در شرایط جدید کشور روسیه، قزاقستان، آذربایجان و ترکمنستان در حوزه آبی خزر همسایگان مشترک و دارای حقوق بین المللی با ایران می باشند. بر طبق همین قاعده بین المللی دو راهکار برای تقسیم دریا یا دریاچه خزر وجود دارد که وابسته به پذیرش تعریف دریا یا دریاچه شامل قواعد متفاوتی می شوند. هر چند در هر دو مورد مبنای تقسیم معمولا طول خط ساحلی می باشد اما در مورد دریاچه های مشترک بین چند کشور این طول ساحل که موسوم به (خط منصف) می باشد باید با توافق طرفین مورد پذیرش قرار گیرد اما در حوزه تعریف حقوق دریایی هیچ نیازی به توافق کشور همسایه نیست. تا به امروز حوزه آبی خزر در چارچوب دریاچه تعریف شده است و به همین دلیل هنوز بعد از ۲۲ سال از نشست ها و مذاکرات به لحاظ عدم توافق جمعی رژیم حقوقی خزر مورد امضای طرفین قرار نگرفته است. در حالی که از همان ابتدای بحث تعیین رژیم حقوقی خزر، روسیه پیشنهاد سهم مساوی ۲۰ درصدی را داد و هنوز کشورهای تازه استقلال یافته هم موقعیت و توان مخالفت با پیشنهاد روسیه را نداشتند اما کارگزاران و دیپلمات های متوهم ایرانی با اصرار بر سهم ۵۰ درصدی ایران از این حوزه آبی مانع از عقد قرارداد بر این مبنای توافقی شدند. بعدها سه کشور قزاقستان، آذربایجان و ترکمنستان که موقعیت خود را به عنوان کشورهای مستقل تثبیت کردند و روسیه نیز که ناموفق در جلب موافقت ایران شده بود، به سمت توافقات دو جانبه و چندجانبه با همسایگان خود در این حوزه آبی رفتند. هم اکنون بر طبق همان خط منصف سهم روسیه که این روزها در محافل ناسیونالیست ایرانی و غرب گرایان ضدروسی به عنوان تاراج دهنده منافع ایران از خزر مطرح است حتی ۱۹ درصد خواهد بود که یک درصد کمتر از سهم ۲۰ درصدی اولیه می باشد. قزاقستان بر اساس طول ساحل خود سهمی حدود ۲۹ درصدی خواهد داشت و بر طبق این قاعده متاسفانه ایران سهم ۱۱ ونیم درصد، که البته نشست اخیر و امضای پیمانی که متاسفانه هنوز جزئیات ان مشخص و اعلان نشده است فعلا شامل تقسیم و تعیین رژیم حقوقی خزر نمی باشد. امروز ایران که بخاطر همان اشتباهات تاریخی در خصوص سهم ۵۰ درصدی بسیاری از فرصت های خود را از دست داده است با طرح «حق انصاف» برای تقسیم خزر سعی می کند هم سهم کوچک تر خود را تا حدودی افزایش دهد و هم اینکه استفاده مشاع از ذخایر نفتی این حوضچه آبی را به دیگران بقبولاند که دستیابی به آن اگر چه سخت است اید حتی ناممکن هم باشد. تنها اهرم قدرت در دست ایران بر این اساس می باشد که به لحاظ معادهدات و توافقات قبلی خزر به عنوان یک حوزه مشترک و در چارچوب دریاچه بسته که مورد پذیرش همه پنج کشور قرار گرفته است می تواند مانع از توافق نهایی حول تعیین رژیم حقوقی خزر شود. موضوع خزر یک درس بزرگ برای ایران و ایرانی دارد و آن اینکه ناسیونالیسم کور، ادعاهای غیرحقوقی، توهمات عوامگرایانه و نوستالوژی های تاریخی به بهانه منافع ایران در صورتی که همسو با واقعیات و در راستای حقوق بین الملل نباشد می تواند چه صدمات جبران ناپذیری به منافع ملی کشور بزند که امروز تصویر واقعی آن را در خصوص حوزه آبی خزر به عیان می بینیم.
«اردشیر زارع قنواتی»

دسته‌بندی شده در: بین المللی, عمومی

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: