پیوند – در خدمت وحدت کمونیستهای ایران

گم گشت راه مقصود: در نقد سامان حق وردی نویسنده: بیژن فرهادی

 

 

گم گشت راه مقصود: در نقد سامان حق وردی

 نویسنده: بیژن فرهادی

میدانیم که سرنگونی نظام حاکم بر ایران ِ (چه به هدف انهدام اجتماعی، چه به هدف جای گزینی احتمالی دولت مطلوب ِ ِ سرمایه داری جهانی)یکی از گزینه های اصلی امپریالیسم آمریکا است. نیروهای صادقی که از این پروژه ی تباه کننده خبر دارند و موضع خود را در ایستادگی در برابر این پروژه تنظیم می کنند، کم شمارند. چون نیک بنگریم، می بینیم که این تحلیل در بخش هایی از جنبش کمونیستی، در کل، و جنبش طبقه ی کارگر، به طور مشخص تر، نمود و بروزهایی یافته است. با این حال، ی این راهبرد هنوز در بارزترین شکل خود نمود و تعینی مادی پیدا نکرده است. آنچه هست، صرفا گرایش هایی است برخاسته از مترقی ترین بخش های این جنبش برای وضع موضع صحیح.

هدف نوشت هی حاضر این است تا نوشته های سامان حق وردی را، از منظری انتقادی، بررسی کند و نواقص و ضعف های این قبیل رویکردها را روشن سازد. در این نوشته، می کوشم توضیح دهم که روی کرد حقوردی فهمی «کارگذارمحور» از مقوله ی سرنگونی طلبی دارد و از همین مجراست که به نوعی «سراسرگرایی کارگری» و «جنبش گرایی کارگری» پهلو می زند. این گرفتاری نیز ناشی از تناقض پایه و افق وی برمی آید. پایه های تحلیل حق وردی از اتفاقاتی که در ایران و جهان می افتد، محور مقاومتی است و افق وی برای ایجاد تغییر در وضعیت، سرنگونی طلبانه. بر آنم که این تناقض، علی القاعده، دیری نمی پاید و حق وردی باید یکی از این دو طرف را همان رهیافت مقبول خود معرفی نماید؛ مگر اینکه اسلوب تحلیلی و نگاه خود را به مسائل تغییر دهد. اما نشان دادن همه ی این مسائل، پیش نیازهایی دارد که ابتدا باید آنها را بگذرانیم.

رشته ی داستان را از مدت ها قبل تر پیگیری کنیم و به این بپردازیم که کمونیسم چیست و تحلیل کمونیستی چه اقتضائاتی دارد. با تکوین جامعه ی بورژوایی، مبارزه ی طبقاتی به مثابه ی یکی از اصلی ترین مؤلفه های برسازنده ی وضعیت این جامعه رو آمد.

رو آمدن این مبارزه هم زمان بود با شکل گیری و تکوین طبقه ی کارگری که هرآینه گسترده تر می شد و تضادهایش با بورژوازی عیان تر می گشت. سوسیالیسم بسی پیش از اندیشه های مارکس به یکی از گزینه های بدیل جامعه ی سرمایه داری بدل شد. اما شکل گیری آنچه سوسیالیسم‌علمی خوانده می شد، تا ظهور متفکران راستین پرولتاریا (مارکس و انگلس) به طول انجامید. از همان دوران بحثی در خصوص چیستی سوسیالیسم یا کمونیسم در کار بوده است. این بحث هنوز هم جاری است و دلالت های امروزینش، از قضا، اهمیت ویژه ای برای راهبردپردازی فوق دارد ِ. ِ بگذارید ببینیم خود مارکس و انگلس در این خصوص چه گفته اند تا بعد به این بپردازیم که آیا امکان بیرون کشیدن نقشه ای مشخص برای ترسیم امکان سوسیالیسم یا کمونیسم در وضعیت امروزین هست یا نه. به تعبیر انگلس:

[هاینزن] تصور می کند که کمونیسم مکتبی است که از یک اصل مسلم تئوریک آغاز می کند و آن را در محور مرکزی خود منظور می دارد و استنتاجات خود را از آن برداشت می کند. آقای هاینزن بسیار در اشتباه است. کمونیسم یک مکتب نیست، بلکه یک جنبش است؛ و نقطه ی شروعش یک سلسله اصول نیستند، بلکه واقعیت ها هستند. مبنای حرکت کمونیست ها این یا آن فلسفه نیست، بلکه کل مسیر تاریخ گذشته است؛ به خصوص نتایج واقعی اش در کشورهای متمدن در عصر حاضر. کمونیسم ماحصل صنعت بزرگ و عواقب ناشی از آن است، ماحصل ایجاد بازار جهانی است، ماحصل رقابت نامحدود ه منتج ماحصل ازآن است، ماحصل بحران های اقتصادی خشن آن است، هرچه بیشتر ِ لگام گسیخته و جهان گیر است که به بحران های تمام عیار بازار جهانی تبدیل شده اند؛ ماحصل تولد پرولتاریا و تمرکز سرمایه است، ماحصل مبارزه ی طبقاتی جاری میان پرولتاریا و بورژوازی است ِ. کمونیسم، در مثابه ی یک تئوری، تا آنجا که بشود آن را یک تئوری نامید، بیانگر تئوریک موقعیت پرولتاریا در این مبارزه و چکیده ی تئوریک شرایط لازم برای رهایی پرولتاریاست. (برگرفته از مارکس و انگلس، ۲۱یادداشت، ۱۳۹۲:۹۰)

چکیده ی سخن انگلس این است که کمونیسم مکتبی برای ارائه ی «نقشه ی راهی برای مبارزات جاری طبقه ی کارگر»، در‌قالب‌ یک‌نظریه، نیست. چنین برداشتی از کمونیسم در قامت یک نظریه، یک مکتب و یا یک جهان بینی آفت های زیادی را در دل خود نهفته دارد؛ از نخبه گرایی گرفته تا آوانتوریسم. از حرف انگلس این طور برمی آید که کمونیسم را باید در دو سطح فهمید.  

اولآ، کمونیسم که ً ِ آن جنبش ً واقعا موجودی است که دقیقا از دل گرایش های مشخص جامعه ی بورژوایی برآمده است و مبارزات موجود را از حیث نسبت شان با تضاد اصلی این جامعه (یعنی تضاد کار و سرمایه) سازمان می دهد. به عبارت دیگر، افق تغییر وضعیت موجود را، در هر وهله، با نظر به این تضاد ترسیم می نماید. وقتی از جنبش سوسیالیستی یا کمونیستی حرف می زنیم ً مقصودمان دقیقا چنین چیزی است. ثانیا ، کمونیسم ً در قالب یک نظریه (البته به قول انگلس تا آنجا که می توان آن را یک نظریه دانست)، «بیانگر تئوریک موقعیت پرولتاریا در این مبارزه و چکیده ی تئوریک شرایط لازم برای رهایی پرولتاریاست».

کمونیسم می تواند علم شناسایی تحرکات و پویایی های اجتماعی باشد. این تحرکات و پویایی ها ِ در بستر مارکسیسم نام مشخصی دارد: مبارزه ی طبقاتی. پس می توان گفت که مبارزه ی طبقاتی یگانه محملی است که کمونیسم باید  بالا و پایین شدن هایش را دنبال کند. (مارکس در نامه ای به این مسئله اشاره می کند که وجود طبقات و تعارض بین طبقات را پیش از او کشف و اثبات کرده اند. مارکس دستاورد خود را در این می داند که ظهور طبقات متعلق به مرحله ی مشخصی از تاریخ تحول بشر بوده است و دیکتاتوری پرولتاریا نیز مرحله ی نهایی جامعه ی طبقاتی و گامی برای رفتن به سوی جامعه ی بی طبقه است )لنین این نامه را در فصل دوم دولت‌و‌انقلاب آورده و توضیحاتی روشنگر درباره ی آن می دهد). مقصود من هم از مبارزه ی طبقاتی همان تصویری است که مرحله ی نهایی خود را در دیکتاتوری پرولتاریا می بیند. به همین خاطر، هرجا در این سیاق دیدید به مبارزه ی طبقاتی به مثابه ی اصلی ترین مؤلفه ی برسازندهی وضعیت اشاره شد، تصویر دیکتاتوری پرولتاریا را نیز در ذهن داشته باشید.( کمونیسم، در این معنای دوم، هدفی در سر ندارد جز رصد کردن هرلحظه ای تحولات مربوط به مبارزه ی طبقاتی و مداخله ای برآمده از تحلیل قبلی. کمونیست ها با مداخله موجود ی مشخص در مبارزات واقعا موجود مبارزه ی طبقاتی را به پیش می برند، نه با خلق فضاهایی فرضی و ذهنی. کمونیست ها تنها می توانند نشان دهند ً که مسیر واقعا ِ موجود مبارزه ی طبقاتی به کدام سو می رود. با این حساب، مداخله کردن در عرصه های اولیه ی مبارزه ی طبقاتی، یعنی جنبش های اجتماعی، نیز نمی تواند چیزی جدای از آنچه در واقعیت در جریان است باشد. به عبارت دیگر، صداقت یک جریان کمونیستی را با این میزان بسنجید که توصیه هایش در خصوص مبارزه ی طبقاتی را تا چه اندازه از دل گرایش های‌ واقعیت موجود (در پیوند با منافع طبقه ی کارگر و با افق برنشاندن دیکتاتوری پرولتاریا) ارائه می کند، نه از دل نظریه. به مانیفست‌حزب‌کمونیست برگردیم:

 نتایج نظری کمونیست ها به هیچ رو متکی بر ایده ها یا اصولی نیست که این یا آن به اصطلاح مصلح جهانی اختراع یا کشف کرده باشد. این نتایج صرفا بیان کلی مناسباتی واقعی است که از مبارزات موجود طبقاتی و جنبش تاریخی، که در برابر دیدگان ما جریان دارد، سر بر می آورد.  

تا اینجا به کلیت آنچه کمونیسم خوانده می شود و نیز اقتضائات تحلیل شرایط پرداختیم، اما در اینجا باید مشخص تر بحث کنیم و به مختصات جهان سرمایه داری کنونی بپردازیم تا مشخص شود تحلیل کمونیستی در وضعیت مشخص امروزین باید چه شکلی داشته باشد.

خاورمیانه دوره ی تاریخی منحصر به فردی را از سر می گذراند. دیگر با قطعیت می توان گفت که وارد عصر جدیدی از تکوین جهان بورژوایی و، مشخص تر، امپریالیستی شده ایم. امپریالیسم از دهه ها قبل تر به هزارویک دلیل که پرداختن به آن ها خارج از حوصله ی این مقاله است، ِ سر آن داشته تا خاورمیانه را به شکل دلخواه و مطلوب خود درآور د َ . انواع و اقسام نقشه ها برای این منطقه ریخته شده؛ برخی از این نقشه ها عملیاتی شده و برخی دیگر نه. مجموعه ی تحرکات امپریالیستی، بنا به سرشت خود، به مرحله ِ ای از اعوجاج تاریخی خود رسیده است. دوران کنونی دورانی است که شکل جدیدی از جنگ خصلت نمای آن شده است. کاسته شدن از میزان سرکردگی قطب امپریالیستی، گزینه های روی میز دولت فخیمه ی ایالات متحده را روزبه روز کمتر می کند. روان این امپریالیسم ارتباط معنادار با واقعیت را از آن گرفته است. هر انسانی برای آنکه قادر باشد هسته ی تهدیدآمیز واقعیت را تاب آورد، چارها ی ندارد جز اینکه قصه ای سر هم کند تا آن واقعیت را به خود بقبولاند. از کف رفتن این قصه یعنی از دست رفتن میانجی های ارتباط با واقعیت بیرونی. ارتباط بی واسطه با واقعیت بیرونی نیز ارتباطی بی معناست؛ چرا که هیچ شاکله ی ّ کلی ای بدان قوام نمی بخشد. رفتار دولت های بورژوایی را نیز می توان بر همین مبنا فهمید. هر دولتی برای آنکه بتواند مراودات خود با جهان را تنظیم کند باید رؤیایی برای خود ببافد. از قضای روزگار، در عصر امپریالیسم آمریکایی نام این رؤیا، رؤیای آمریکایی است. این رؤیا در وضعیت همین دیروز جهان چیزی جز حقوق بشر و جامعه ی مدنی و این قبیل مهملات نبود. برای نمونه، جنگ سوریه بیش از پیش این مسئله را آشکار ساخت که مفاهیم پوچی از قبیل حقوق‌بشر و جامعه ی‌مدنی چقدر به درد مداخلات امپریالیستی می خورند. در گذشت های نه چندان دور هنوز دوگانه ی درهم تافته ی آرمان- منفعت بود که سازوکار چنین رویدادهایی را شکله می بخشید. امروزه، در این اعوجاج تاریخی که معناداری رابطه ی امپریالیسم با واقعیت جهانی در حال از بین رفتن است، دیگر آرمان آن قدرها به کار امپریالیسم نمی آید. پشتیبانی آمریکا از نیروهای صراحتا و مشخصا ً غیردمکراتیک در غائله ی سوریه از این امر حکایت دارد که واسطه مندی آرمان ایدئولوژیک برای منفعت اقتصادی و ژئوپلتیک هرچه مخدوش تر شده است. انهدام بی معنا و روان پریشانه ِ ی اجتماعی جوامع مورد غضب امپریالیسم را در چنین زمینه ِ ای باید بفهمیم. روند گسترش هرچه بیشتر مداخلات امپریالیستی را اگر در کنار تضادهای درونی هر شکلی از سرمایه درونی یک دولت ِ داری پیش چشم داشته باشیم، بی تردید بحران را هم می توانیم به چشم ِ ببینیم. این بحران در قامت سیاسی –جهانی اش همان چیزی است که آن را کاسته شدن از سرکردگی قطب امپریالیستی نامیدیم.

مواجهه ی بی واسطه ی این قطب با واقعیت بیرونی اش از نوعی روان پریشی حکایت می کند. رؤیا ‌دیگر از دست رفته و هیچ قصه ای وجود ندارد تا به کمک آن به واقعیت موجود شکل داده شود. دولتی که تا چند سال قبل تر راهبردها و برنامه هایش را برای تنظیم امورات جهان تدوین میکرد، امروز چارها ی ندارد جز اینکه پایه ِ های درونی خود را در قالب دولت -ملت ایالات متحده تحکیم کند. رؤیای دیروز پاسخگوی اقتضائات امروز نیست، حتی اگر بخشی از واقعیت هنوز از دست رفتن این رؤیا را باور نکرده باشد. دیر یا زود، همه می فهمند که آن‌سبو‌بشکست‌و‌آن‌پیمانه‌ریخت! شخص دیوانه ای که رؤیای خویش را ازدست رفته می بیند، خود را به در و دیوار می کوبد تا آن رؤیا را بازیابی کند. ایالات متحده نیز به زمین و آسمان چنگ می زند تا سرکردگی خود را احیا سازد. این رویداد جنگ هایی را برای بازیابی هژمونی پدید آورده است:

این جنگI ))در عصر افول هژمونی [= سرکردگی]امریکا و برای بازیابی هژمونی امریکا و بر ضد کشورهایی انجام می شود که سلطه ی امریکا را آن قدر که باید به هر دلیلی برنتابیده اند((II بورژوازی امپریالیست امریکا، یا به تنهایی یا با کمک بورژوازی پروغرب کشوری که به هر دلیلی خارج از مدار امپریالیستی قرار گرفته، جنگ را به صحنه می آورد و خود آن را رهبری می کند و اهدافش را در این کشورها از راه های گوناگون مانند تغییر رژیم و بالکانی کردن جلو می برد و در طرف دیگر، بورژوازی و بخشی از طبقه ی کارگر قرار دارند که بورژوازی رهبری این جناح را در دست دارد؛( (IIIدر این جنگ، بخشی از طبقه ی کارگر کشوری که سلطه را نپذیرفته جذب سیاست ها و افق ً امپریالیستی می شود و بخشی دیگر کاملا جذب دولت خود می شود. بنا بر اینکه وضعیت مبارزه ی طبقاتی در آن کشور به چه صورت باشد، ممکن است بخش سومی باشد که با سازمان هایش یا با خلق آن ها بدون اینکه جذب دولت شود در کنار نیروهای دیگر با افق امپریالیستی مبارزه کند(IV )با پیروزی امریکا و حامیانش در این جنگ، امریکا فرصت بازیابی هژمونی اش را می یابد و شکست امریکا ً در این جنگ ضربه ای بر پیکره ی نحیف شده امریکاست و صرفا فضایی را می آفریند که در آن امکان انکشاف مبارزه ی طبقاتی و نیل به سوسیالیسم برای طبقه ی کارگر و، روی هم رفته، نیروهای اجتماعی کشوری که بیرون از مدار امپریالیسم(و نه دایره ی سرمایه داری گلوبال ]= جهانی]) قرار گرفته بیش از پیش فراهم است. (پناهی و عباسی، ۱۳۹۷:۲۴۵-۲۴۴)

اوضاع جهان فعلا به نحوی رقم خورده است که ما خاورمیانه ای ها در افق جهان آتی خود نه انقلاب، که جنگی خونین را می بینیم – جنگی که، به دلایل فوق، این بار نه برای کسب موقعیت ِ های اقتصادی یک جغرافیای مشخص، بلکه برای پیش  بردن پروژه ی روان پریشانه ی انهدام اجتماعی در خواهد گرفت.  (گفتن ندارد که دولت آمریکا پیشاپیش با این هدف که فلان کشور نابود و تباه شود، جنگی را آغاز نمی کند. مسئله این است که در مختصات کنونی جهان، انهدام اجتماعی یکی از پیامدهای مشخص مداخلات امپریالیستی برای شکل دهی به وضعیت مطابق با منافع خویش است. ً در این معنا، احتمالا هیچ یک از راهبردپردازهای ایالات متحده این فکر را در سر نمی پرورانند که برویم و فلان جا را تخریب کنیم. قضیه این است که ایالات متحده می خواهد خاورمیانه را مطابق با شکل مطلوب خویش سامان دهد، اما با توجه ّ به وضعیت سرکردگی اش در جهان، مسبب انهدام اجتماعی میشود) این درست همان چیزی است که اپوزیسیون ایران از صدر تا ذیل و از راست تا چپ، هیچ کدام، نسبت به آن هیچ تفطنی ندارند، بلکه پیش برنده ی آنند. اما برای ما روشن است که هر ُ شکلی از سیاست سوسیالیستی که به این چرخش جهانی بی توجه باشد، از بن فاسد است ،. نیرویی که نتواند در وضعیت کنونی پراتیک مبتنی بر اعتلای مبارزه ی طبقاتی را از راهبرد سرنگونی جدا سازد، در مرحله ی بعدی تحولات خودش می ماند و عرصه ای فاقد هر شکلی از سیاست سوسیالیستی. به همین جهت، تشخیص گرایش های رنگارنگ سرنگونی طلبانه باید سرلوحه ی هر شکلی از سیاست سوسیالیستی باشد.

 مطلب فوق بدین معنی نیست که سوسیالیسم تا اطلاع ثانوی در دستور کار نیست یا فعلا خبری از مبارزه ی طبقاتی نیست یا نخواهد بود و باید کاروبار انقلابی گری مان را تعطیل کنیم. به هر صورت، ناچاریم تشخیص دهیم که کدام عرصه پیشاپیش مهر سرنگونی طلبانه را بر پیشانی خود دارد و در کدام ساحت می توانیم با پیش بردن شکلی از کنش ورزی فضا را برای اعتلای آگاهی طبقاتی و سوسیالیستی فراهم سازیم. سرنگونی طلبی در مقام یکی از گرایش های موجود در وضعیت ِ اصلی ترین پایگاه خود را در خیابان ها می یابد. گذار بی واسطه از هر شکلی از مطالبه گری صنفی و مشخص به کلان ترین شعارهای سیاسی، مؤلفه ی سرنگونی طلبی است. دست یازیدن به کنش های سراسری برای طرح شعار براندازی بدون میانجی های ّ مشخص سیاسی و در نبود هر شکلی از عمل برای اندام یابی سیاسی و بدیل پردازی سوسیالیستی، محر ک اصلی آن چیزی است که دلالتش در نام سرنگونی طلبی آرام گرفته است. پیروی از منطق خیابان گرایی برای هر خواستی، چه بخواهیم چه نخواهیم، مهر سرنگونی را بر کنش های مان می کوبد. البته این توضیح هم لازم است که مقصود از خیابان ً صرفا جایی که سقف نداشته باشد و آسفالت شده باشد، نیست. در این لحظه ی مشخص، خیابان گرایی به آن نوع کنشی می چسبد که افق تحقق لحظه ای خود را در پیوند با طرح خواسته ی(نا)مشخص اش به حضور تمام قد همه ی مردم، بدون تجلی طبقاتی رهایی بخش، منوط می سازد.  

اما این طور که پیداست، حوزه هنوز آن محملی است که قادر است خود را از فساد و وسوسه ی سرنگونی خالص یافته ببیند. در پیش گرفتن فعالیت حوزهای برای مداخله ی کمونیستی در وضعیت کنونی در کنار اعتلای آگاهی طبقاتی یگانه راهی است که امکان کنش سالم را در خود نهفته دارد. می پرسید در مرحله ی بعدی چیست؟ بدانید که ذهنیت مبتنی بر زمان بندی خطی شماست که این سؤال را برایتان مطرح ساخته است. امکانه ای کنش گری در سطوح بعدی ( اگر هنوز درست باشد که از «بعدی» حرف بزنیم؛ زیرا در زمان بندی دیالکتیکی «قبلی» و «بعدی» معنای متعارف خود را از دست می دهند( بسته به، اولاً میزان انکشاف کار حوزه ، ای در کنار آگاهی طبقاتی و، ثانیا تغییرات عینی وضعیت هم در ایران، به ِ طور خاص، و هم در کلیت خاورمیانه و جهان، به طور عام، است. پرتاب کردن خود به عرصه ای فراتر از حوزه های مشخص همان ذهنیت خطی نگرانه را در شکلی ابلهانه تر بازتولید می کند. کسی که فکر می کند مراحل را باید یکی یکی طی کند و گام ها را به ترتیب بردارد (ذهنیت زمان ِ بندی خطی)، یک لحظه با خود می اندیشد که چرا گام نهایی را درست در همین لحظه بر ندارد! و مگر جنگ اول از صلح آخر بهتر نیست؟ باز هم همان داستان همیشگی ِ نادیده گرفتن کلیت؛ و باز هم باید به سراغ دیالکتیک برویم تا ببینیم این بار ِ چه آورده ای برایمان در چنته دارد:

اصل روش مند یک پژوهش دیالکتیکی واقعیت اجتماعی اصل تمامیت انضمامی است و پیش از هر چیز به معنای آن است که هر پدیده می تواند به عنوان یک کل درک گردد. یک پدیده ی اجتماعی یک امر واقع اجتماعی است؛ از آنجا که آن به عنوان لختی از یک کل متعین بررسی می شود، یعنی یک وظیفه ی مضاعف را برمی آورد که در ابتدا از آن یک واقعیت تاریخی می سازد: که از یک سو خود و از سوی دیگر کل را تعریف کند، در عین حال تولید کننده ی محصول، تعیین کننده و در همان حال متعین شونده، برآورنده و در ضمن از خود رمززدا باشد، معنی واقعی خود را کسب کند، ضمنا به چیز دیگری معنی دهد ً. این مناسبت متقابل و این میانجی بودن جزء و کل ضمنا به آن معناست: که واقعیات (فکت ها) منفرد، انتزاعی اند، دقایق واکنده از کل اند که تنها از راه رج بندی شدن در یک کل متناسب به انضمامیت و حقیقت داشتن می رسند؛ مشابها کلی که در آن دقایق، مختلف و متعین نیستند، یک کل انتزاعی است، تهی است . (کوسیک، ۱۳۸۶:۴۰)

آن ذهنیتی که مفتون وسوسه ی سرنگونی گشته است، گمان می کند که حتی اگر به بازار حوزه ها هم سر می زند باید متاعی برای سرنگونی بیابد. چنین ذهنیتی قادر نیست دریابد که اگر پدیده ها را در قامت یک کلیت بنگرد، آنگاه خود تحقق ِ این نوع نگاه سبب می شود تا آن پدیده ها را « در عین حال تولیدکننده ی محصول، تعیین کننده و در همان حال متعین شونده، برآورنده و در ضمن از خودرمززدا» ببیند که بناست « معنی واقعی خود را کسب کند ضمنا ً ، به چیز دیگری معنی دهد ». کلیت نگری در وضعیت کنونی در خصوص آنچه کار حوزه ای نامیده می شود، نمی تواند این کار حوزه ِ گام بعدی ای را تصویر کند. اگر راهبرد سوسیالیستی را به نحوی کلیت نگرانه تدبیر کنیم، آنگاه دیگر بی معناست که برای طبقه ی کارگر «نقشه ی راه» ترسیم کنیم. قاعدتا طرح شعار «عام سازی مطالبات» بدون نظر به کار حوزه ای و در فقدان سیاستی که مسئله ی سرنگونی و انهدام اجتماعی و بدیل غیرسوسیالیستی را پیش شرط هر کنش خود قرار نداده باشد، شعاری است که قادر نیست توضیح دهد چگونه کنش کنونی مان باید اول «معنی واقعی خود را کسب کند» و سپس «به چیز دیگری معنی دهد». اگر می خواهید دیالکتیکی بیندیشید، چاره ای ندارید جز اینکه ذهنیت زمان بندی خطیِ نگرانه را کنار بگذارید. زیرا گفتیم که اگر همه چیز را خطیّ ببینید،آنگاه بی درنگ این فکر مسموم به سراغ تان می آید که اگر همه چیز خطی است پس چرا گام  نهایی را هم اینک برنداریم؟ پریدن از روی مراحل میانی و رسیدن به مرحله ی آخر تابع بلاواسطه ی زمان بندی خطی است. بدیل آن نیز برگرفتن قسمی نگاه ِ دیالکتیکی به زمان است. رویکردی که دیگر بنا ندارد تا تاریخ را مرحله بندی شده تصور کند، بلکه هر وهله را انکشاف و تحقق وهله های پیش از خود (کسب معنی واقعی هر وهله، به زبان کوسیک) و منکشف کننده و متحقق کننده ی وهله های بعدی (معنا دادن به وهله های دیگر، باز به زبان کوسیک) می بیند.

دقت کنید که در این بحث کاری با سرنگونی طلبان محض نداریم ِ . دسته جاتی که تشت رسوایی شان خیلی وقت است از بام افتاده و فوج فوج در حال بازاندیشی بلاهت ِ بارانه تری در خصوص هم رأیی های تاکنونی شان با سلطنت طلب ها و رجوی چی ها هستند. روی سخن این بار با کسانی است که ظاهرا سر ایستادگی در مقابل سرنگونی طلبی را دارند، ظاهرا نمی خواهند همرنگ جماعت شوند و ظاهرا راهبرد سوسیالیستی شان را با نظر به کلیت تدوین کرده اند؛ متأسفیم که فقط در ظاهر این طور است:

در مقطع فعلی ضرورت دارد که جنبش جاری طبقه ی کارگر به سمت عام سازی خواسته ِ های مشخص خود حرکت کند. کارگران شرکت نیشکر هفت تپه و پیش از آن ها کارگران هپکو، مطالبه ی مخالفت با خصوصی سازی کارخانه های خود را مطرح کرده اند. این خواسته در سطحی حوزه ای-مشخص مطرح شده است؛ بدان معنا که آنان خواستار پایان دادن به خصوصی سازی واحدهای تولیدی ای که خود در آن کار می کنند، شده اند. این خواسته می تواند به خواسته ای عام تبدیل شود؛ یعنی کارگران می توانند خواستار پایان دادن به تمام خصوصی سازی هایی شوند که در چند دهه ی گذشته صورت گرفته است […] پس عام سازی و گسترش خواسته ی مشخص لغو خصوصی سازی از اهمیت زیادی برخوردار است [..] ضعف سرمایه و انبوهی از مشکلات در این شرکت ها باعث شده تا نوعی از نظارت و کنترل کارگران در این کارخانه ها عملی باشد و از این حیث، خواسته ی کنترل و نظارت کارگران در این کارخانه ها مترقی است[…]  کارگران مبارز کارخانه های هپکو، هفت تپه و گروه ملی، می توانند به این سمت حرکت کنند که با تشکیل سازمان های مستقل خود و تعیین نمایندگان خود، شکل اولیه ی یک اتحادیه ی سراسری کارگری را برای کل کارخانجات و واحدهای تولیدی ایجاد نمایند. آنان می توانند به سمتی حرکت کنند که با تعیین نمایندگانی از هر یک از این کارخانه ها در سازمانی سراسری، یک اتحادیه ی کارگری سراسری برای تمام کارگران ایران تشکیل دهند.

توصیه های فوق مربوط به نوشته ای است از سامان حق وردی: نقشه ی‌راهی‌برای‌مبارزات‌جاری‌طبقه ی‌کارگر(آذر۹۷).

این همان نگاهی است که گفتم. می بینید که ذهنیت مبتنی بر زمان بندی غیردیالکتیکی نویسنده را مجبور کرده است که ِ پله ی ً اول و آخر را یکی کند. از طرفی، وی بر این مسئله پافشاری می کند که در وضعیت کنونی هرآنچه روی می و دهد مشخصا و کاملا سرنگونی طلبانه و پرو امپریالیستی است؛ از طرف دیگر، وی خواهان این است تا کارگران مبارزات حوزه ای، صنفی و معیشتی شان را، با میانجی های مد نظرچپ پروغرب، به مبارزات سیاسی بدل سازند و خط ِ پروامپریالیستی ّ موجود در وضعیت را کنار بزنند. اینک که این رویکرد سیاسی مطرح شده و امکان بازتولید آن چیزی دور از ذهن نیست، و وظیفه ی سیاسی مان ایجاب میک ند تا با تمام قوا در مقابل این سرگشتگی و سرگردانی ایستادگی کنیم. وقتی هوا طوفانی شده است، راه بلدها هم به سختی به مقصد می رسند، چه رسد به سرگردان ها!

برای فهم ریشه ی واکنش نادرست حق وردی به اوضاع سیاسی کنونی، اجازه دهید چند گام ِ به عقب تر بازگردیم و ِ مبادی حرف های وی را بسنجیم. به نظر می رسد که موضع گیری ناصحیح در خصوص وقایع دیماه ۹۶ ،تصوری ساده انگارانه از چیستی طبقه ی کارگر و نحوه ی پاسخش به بحران و رویکردی ایدئالیستی در ارائهی بدیل برای وضعیت کنونی اصلی ترین مؤلفه های مباحث حق وردی است. سعی می کنم نشان دهم که بخش های مختلف هر ۴ نوشته ی وی چه ضعف ها و مشکلاتی دارد. آنگاه در پرتو این نواقص، توضیح خواهم داد که روی کرد جدیدالتأسیسی که از آن حرف زدم، چقدر پا در هواست و تا چه اندازه می تواند خطرناک باشد؛ البته اگر نتواند به سرگردانی خویش پایان دهد.

اولین چیزی که در نوشته های حق وردی برجسته می نماید، نگاه وی به وقایع دیماه ۹۶ است. خصوصیاتی که حق وردی برای دیماه ۹۶ بر می شمرد، عینا شبیه به خصوصیاتی است که چپ به اصطلاح مقاومتی به آن مجموعه وقایع نسبت می دهد. تصویر وی از آن وقایع چنان است که گویی این اتفاقات حتی از وقایع بهار و تابستان ۸۸ هم پروآمریکایی تر است. استدلال حق وردی این است که در دیماه ۹۶ اعتراضاتی بروز کرد که این اعتراضات کاملا قالب و شکلی سرمایه دارانه داشت و افق تحقق یک دولت لیبرال و سکولار را ِ پیش رو داشت. عمده ی این حرف ها را حق وردی یا در مقاله ی «خصوصیات شورش های موجود در ایران و وظایف طبقه ی کارگر» زده است یا در « سه مبنا و مرکز ثقل شورش های موجود در ایران». فاصله ی انتشار این دو مقاله چیزی در حدود ۱ هفته است و به مرداد ۹۷ برمی گردد. در مقاله ی دوم، حق وردی ادعا می کند که شکل سرمایه دارانه و پروامپریالیستی ای که در مقاله ی قبل ترش ذکر کرده، سه مبنا دارد: تقدیس سرمایه داری، باور به لیبرالیسم [از حیث سیاسی] و نفی خطری ذیل عنوان امپریالیسم یا، به عبارت دیگر، فقدان امپریالیسم ستیزی. از نظر او، مرکز ثقل آن شورش ها نیز سرمایه دارانه بودن و پروامپریالیستی بودن است. هرچه جلوتر می رویم، بیشتر روشن می گردد که تحلیل وی از وقایع دیماه، علی القاعده، هیچ نسبتی با ترسیم مسیر توسط ایشان ندارد. به اصطلاح، با رویکردی متناقض طرفیم. چیزی که ذیل عنوان سردرگمی و سرگردانی سیاسی از آن حرف زدم. اما ببینیم آن موارد دیگرکدامند.

حق وردی در مقاله ی«سه مبنا …» ً صراحتا اشاره می کند که شورش های جاری[از دیماه ۹۶بدین سو]با آن رهبری متکثرش دوباره دست در انبان همین مبانی می کند. (صفحه ی ۲)

 اگر می دانید که مقصود از «مبانی» همان سه مبنای فوق است، این را هم بدانید که حق وردی این جمله را در ادامه ی جمله ای در خصوص جنبش سبز می آورد. از نظر وی، مبانی و مرکز ثقل شورش های دی ماه و جنبش سبز کاملا یکی است. او چند خط قبل تر به ما تذکار می دهد که مبادا فکر کنیم که مبارزه ی راستین کارگران هیچ چیزی را مدیون این شورش ها خواهد بود. مقصود او اینک روشن تر می گردد. چون شورش های دی ماه عینا مشابه جنبش سبز است، پس وظیفه ی طبقه ی کارگر و کمونیست ها این است که کاملااز آن ها دست بشویند. پر واضح است که چنین رویکردی نادرست است . جنبش سبز ناشی از تضادهای دولت بورژوایی ایران با قطب امپریالیستی اش، آمریکا، بوده است. اما وقایع دیماه از اتفاقی نوین خبر میدهد. تضادها و ّ شکاف های طبقاتی در جامعه ی ایران به حدی تشدید شده که هر لحظه می بایست وقایعی همچون آن وقایع را انتظار بکشیم. استثمار دائما فزاینده ی طبقه ی کارگر ایران، فشار همه جانبه به کلیت مزدبگیران و حقوق بگیران و فقدان حقوق مشخص مربوط به تشکیل سندیکاها و اتحادیه های کارگری برای دفاع از شرایط اولیه ی معیشتی، از جمله مجموعه عواملی است که اعتراضات ِ کور مردمی را سبب می شود. جالب این است که خود حق وردی این مباحث را طرح کرده است. وی مفصلا کوشیده است تا با اشاره به روندهای مشخص فلاکت ساز برای طبقه ی کارگر نشان دهد که چنین اعتراضاتی تبلور ناگزیر آن فشارها است. همچنین، ادعای دیگر وی این است که بورژوازی اسطوره هایی تبیینی برای توضیح چرایی به خیابان آمدن مردم دارد (که در این مورد، برای نمونه، وی به این موضوع اشاره می کند که بورژوازی با دست گذاشتن بر دو عامل توطئه چینی و منحرف‌ ساختن‌ اعتراضات‌اصیل‌مردمی‌توسط‌عده ای‌اندک، به زعم خودش گستردگی و حجم این شورش ها را تبیین کرده است و البته همین تبیین اجازه ی سرکوب این اعتراضات را نیز به آن می دهد(.

اگر کمی دقت کنیم، یک جای کار می لنگد: اگر فشار اقتصادی بر طبقه ی کارگر محکوم است و اگر این فشار نتیجه ی ً بلاواسطه ی سیاست های اقتصادی بورژوازی بوده است و اگر تبیین بورژوازی برای این شورش  ها نادرست است و، نتیجتا، سرکوب این اعتراضات هم نادر ست است، پس قاعدتا همه چیز مهیای نوعی تغییر کارگری است. همه چیز از این حکایت دارد که بی تردید انقلاب پرولتری باید در دستور کار ما باشد. اما مبنا و مرکز ثقل شورش های موجود پروکاپیتوامپریالیستی است و باید آن را کنار گذاشت. پس چه باید کرد؟ مجموعه ای از سیاست های کارگری ایجاد کنیم که مبارزهای عام و فراگیر را در دستور کار خود قرار دهند، اتحادیه ی کارگری سراسری کل کارگران ایران را شکل دهند، چند شعار امپریالیسم ستیزانه هم ضمیمه ی اعتراضات معیشتی شان بکنند و آنگاه همگان خواهند فهمید که پاسخ بحران نه در دست بورژوازی که در دست پرولتاریا است. این شد « نقشه ی راهی برای مبارزات جاری طبقه ی کارگر«.

مباحث مربوط به دیالکتیک و زمان بندی دیالکتیکی ابتدای بحث را اگر به خاطر بیاورید، می  دانید که وقتی می گوییم ذهنیت ً خطی نگرانه باعث می شود پله ها را دوتایکی کنیم، یعنی چه. حق وردی از توضیح این مسئله شروع میکند که دیماه ۹۶ عینا همان جنبش سبز است. قاعدتا انتظار داریم که توضیح او در خصوص چگونگی و نحوه ی عملکردمان نیز باید تابعی از همین رویکرد باشد؛ اما این طور نیست. او می گوید که اینک زمان انقلاب فرا رسیده است. کاری را که شورش هایی با مرکز ثقل سرمایه دارانه بودن و امپریالیستی بودن قادر به انجام آن نبود، شورش هایی کارگری باید انجام دهد. اگر بخواهیم ساده تر بگوییم، او از براندازی یا سرنگونی ناراحت است، اما چاره ای هم جز براندازی یا سرنگونی نمی بیند. این هم از درک مکانیکی وی از مقوله ی سرنگونی برمی آید. سرنگونی، در نظر حق وردی ، صرفا کارگذارمحور است. کل مسئله ی وی این است که چرا کسانی به جز کارگران می خواهند سرنگون کنند. بگذارید کارگران بیایند و سرنگون کنند. اگر کارگذار آن پروژه ی کاپیتوامپریالیستی تغییر کند، ما هم طرفدار آن خواهیم شد. اگر از نمونه ی خسته کننده ی لخ والسا و جنبش همبستگی لهستان ِ بگذریم و به تکرار صرف آ ن تجربه بسنده نکنیم، باید توضیحی در خصوص چگونگی تغییر روند وقایع بدهیم. حق وردی وضعیتی فرضی را در سر خود می پروراند و سعی می کند وضعیت را با آن توضیح دهد و عجبا که انتظار دارد طبقه ی‌ کارگر ایران نیز به حرف او گوش بدهد. او می گوید اگر مجموعه ای از اتحادیه های کارگری در ایران شکل بگیرد و این کارگران اتحادیه ی سراسری خود را تشکیل بدهند، اگر بتوانند مطالبات خود را عام کنند و به نحوی هم این کار را انجام دهند که هر شکلی از افق امپریالیستی را از دل این عام سازی بزدایند، آنگاه باید انتظار انقلاب پرولتری را بکشیم. اما همه ی این ها که در سر حق وردی اتفاق می افتد، درکدام شرایط عینی قرار است تحقق بیابد؟ در شرایط پسا دی ماه. عینیتی که حق وردی کاملا آن را  ارتجاعی می دانست. وقایع دی ماه، در نظر حق وردی، تفاوتی با وقایع ۸۸ نمی کند. پس چطور ممکن است بگویید که آن عینیت ارتجاعی چنین امکان مترقی ای را در دل خود پرورانده است؟ کدام عقل سلیمی می پذیرد که در چنین حالتی انقلاب پرولتری پیش روی ماست و تنها کارگران ایرانی باید به آن سلام بدهند تا انقلاب هم بگوید علیک ِ سلام؟ قضیه زمانی جالب تر می شود که وی حتی وقتی در آذر ۹۷( یعنی پس از اتفاقات مربوط به هپکو و آذرآب و هفت تپه و کلی اتفاقات دیگر ) مقاله می نویسد، باز هم اذعان دارد که ضمانتی وجود ندارد که این اعتراضات اخیر (آذر ۹۷) شبیه به وقایع دی ۹۶ نشود (البته حق وردی تصدیق می کند که بین اعتراضات مردمی مرداد ۹۷ و اعتراضات کارگری پاییز ۹۷ تفاوت هایی وجود دارد). دانستیم که در قاموس حق وردی شبیه دی ۹۶ شدن، یعنی شبیه به جنبش سبز شدن. یعنی در عینیتی که حق وردی پیش روی ما می گذارد ِ حتی اعتراضات کارگری پس از دی ۹۶ هم سرنگونی طلبانه، پروامپریالیستی و حامی سرمایه ِ داری بوده است و باز، در قاموس وی، یعنی شبیه به ۸۸ بوده است. پس چگونه کارگران قادرند در این هزارتوی ارتجاع با آوردن چند پلاکارد امپریالیسم ستیزانه به تجمعاتشان و تشکیل یک اتحادیه ی سراسری انقلاب پرولتری را برای ما به ارمغان بیاورند؟ آیا نباید بپرسیم که چرا حق وردی چنین رویکردی را در خصوص وقایعی همچون ۸۸ توصیه نمی کند؟ یعنی آیا این امکان وجود نداشت که کارگران با طرح شعارهای معیشتی و امپریالیسم ستیزانه قادر باشند در جنبش سبز دخالت کنند؟کما اینکه در همان دوران هم شاهد بودیم که بسیاری از جریانات چپ به چنین توهماتی دچار شدند و گمان می کردند می توانند با مطرح ساختن یکی-دو شعار معیشتی و اقتصادی (و نه حتی امپریالیسم ستیزانه) مسیر جنبش سبز را تغییر داده و رهبری آن جنبش را به پرولتاریا واگذار کنند؛ از برجسته ترین این موارد می توان به کسانی چون محسن حکیمی و محمد مالجو و جریاناتی چون کمونیسم کارگری اشاره کرد.

 ریشه ی این گم گشتی را باید در همان نگاهی جست که دی ۹۶ و ۸۸ را یکی می داند. باز، می توان ادعا کرد که چیز جدیدی در ۹۶به منصه ی ظهور رسید که آن وقایع را از ۸۸ جدا می ساخت. کل این امکان هایی که حق وردی در سر دارد، تنها با تصدیق ُ این مؤلفه ی جدید قابل حصول است (با این فرض که البته امکان ها و پیشنهادی وی درست باشد، که نیست). اگر شما مصر باشید که ۸۸و دی۹۶ یک چیز است، پس قاعدتآ امکان های ما بسی عقب تر است از بسته پیشنهادی حق وردی. دی ماه ۹۶ آن اتفاق تازه ی عرصه ی سیاست در ایران بود که تازه راه را برای چه بایدکردهای نوین سیاست کمونیستی گشود. با توجه به آنچه کوسیک گفته، وقتی از دی ۹۶ سخن می گوییم باید بدانیم که دی ماه چه چیز جدیدی را وارد عرصه ی سیاست ایران کرده است و این چیز به نوبه خود چه معنایی دارد و نهایتا وهله ی ی بعدی اش قرار است چه باشد؟ انکشاف سیاست کمونیستی در پس از دی ماه همزمان هم مشروط است به تحرکا ت هرچه بیشتر امپریالیسم در منطقه و هم به کاسته شدن از میزان سرکردگی آن (در کل، از یک طرف) و ظهور شکلی از شورش های کور که در هر گام خود در پی یافتن نوعی بیان سیاسی است تا اینکه در کدام ً نقطه آرام گیرد (در کل، از طرف دیگر). حق وردی دقیقا این دو محور بحث را نادیده می گیرد و با نگاهی مکانیکی برای خودش ً مبانی و نقاط ثقل مبهمی را در دی ماه وضع می کند. به همین جهت، دقیقا نمی تواند بگوید که دی ماه به کدام مرحله از انکشاف آن کلیت (که سیاست کمونیستی را امکان پذیر می کند) تحقق بخشیده، نقش اش در وضعیت طبقاتی امروز چیست و چه آینده ای برای آن می توان متصور بود. حق وردی در این زمان بندی دیالکتیکی سردرگم شده و به جای آن نوعی نگاه خطی را ترجیح داده است. دیگر برای بار صدم نمی گویم که به همین خاطر در عین ارتجاعی دیدن کلیت وضعیت، می گوید پرولتاریا هم اینک باید در تمامیت خویش در کسوت یک طبقه پا به میدان بگذارد.

به دی ماه برگردیم. آنچه حق وردی مبانی سیاسی دی ۹۶ می خواند، از اساس نادرست است. دی ۹۶ اتفاقا به خاطر سردرگمی در بروزات سیاسی اش است که آن را همچون یک جنبش سیاسی نمی توان خصلت نمایی کرد. دی ماه یک جنبش سیاسی نبود، زیرا رهبری مشخصی نداشت؛ نمی توانست که داشته باشد. پروامپریالیستی بودن یا فرضا طلب کردن یک دولت لیبرال و سکولار، همه و همه، خواسته هایی بود که پس از تحقق وقایع دی ماه به دلیل سرکردگی جریان های تثبیت شده ی سیاسی، هرچه داشت در آن مجرا ریخت.  [بماند که حقیقتا در دی ماه خواست یک «دولت لبیرال و سکولار» هم چندان مطرح نشد و موضوعیتی نداشت. اساسا یکی از تفاوت های ۸۸ و دیماه -که حقوردی بدان بیاعتنا است- این است که در ۸۸ صراحتا خواست دولتی لیبرال و سکولار مطرح شد . این خواست در قالب یک جنبش سیاسی هدفمند هم مطرح شد. جنبش سیاسی ۸۸ آن قدر نیرومند بود که می توانست پس از سرنگونی دولت مستقر، بلافاصله با کمک امپریالیسم کابینه تشکیل دهد و ادامه ی ماجراها را رقم زند. در دی ماه ۹۶ ما هرگز با چنین سیاستی روبه رو نبودیم. در دی ماه، فشار اقتصادی معترضان را صرفا به سمت بیرون خشم خود در کف خیابان ریزی کشانده بود و طرح بدیل هیچ موضوعیتی برای معترضان نداشت. این رویکرد کاملا هم راستا با این نگاه است که تداوم دی ماه را در شکل کور خود هم ارز با وقوع انهدام اجتماعی (به مثابه ی یکی از مراحل تحول منطق سیاست امپریالیستی) می داند. یا برای تقریب به ذهن، مسئله ی اعتراضات یورومیدان در اوکراین را به خاطر بیاورید. معترضان یورومیدان خواست مشخصی داشتند؛ یکی از آن ها، پیوستن به اتحادیه ی اروپا. به همین دلیل، آن جنبش را که شکل تثبیت شده ای داشت و خواست ایجابی مشخصی داشت(یعنی خواستی سیاسی)، جنبشی ارتجاعی میدانیم. کسی که فرضا تفاوت این دو مورد را با پدیده ای چون دیماه نادیده بینگارد، به پریشانگویی و سرگردانی در می غلتد.] از این جهت است که امکان مداخله ی کمونیستی در خود دی ماه نه ممکن بود و نه مطلوب. این سردرگمی، همچون مؤلفه ای که فعلآ در فضا سرگردان است، چیز تازه ای را وارد زمین سیاست در ایران کرد. [ یکی دیگر از تفاوت های چشمگیر دی ماه ۹۶ و جنبش سبز به عقبه ی تاریخی جنبش سبز برمی گردد. جنبش سبز وقایعی چون دوم خرداد ۷۶ و ۱۸ تیر ۷۸ را پشت سر خود داشت و شعارها و خواست های این جنبش را تنها می توان در چنین بستری معنا کرد. دی ۹۶ فاقد چنین عقبه ی تاریخی است و به این معنا آغازگاه سیری از وقایع است. احتمالآ طبقه ی پیروز مرحله ی بعدی تاریخ قادر است این وقایع را در بستر معنایی خود تفسیر کند.]

انکشاف کنش کمونیستی را به کار حوزه ای منوط ساخت. برخلاف آنچه حق وردی مطرح می سازد، اتفاقا ّ اینک بدترین زمان ممکن برای عام سازی مطالبات طبقه ی کارگر در یک اتحادیه ی سراسری است ) حتی اگر، به فرض محال، شعار ضد امپریالیستی هم بدهد). آن عرصه ی عام پیشاپیش توسط ِ دلالت سرنگونی پروکاپیتوامپریالیستی پر شده است. این البته هرگز به این معنا نیست که کار حوزه ای از نوعی معصومیت ذاتی برخوردار است که ای اینک چپ ها باید سراغ آن بروند؛ خیر! مسئله این است که امکان انکشاف جدال اصلی، در وضعیت کنونی، در حوزه ها متحقق میگردد. حوزه یگانه محملی است که به دلیل ً خصلتی که دارد ) مثال امکان انتقال آگاهی به مثابه ی یکی از مؤلفه های برسازندهی آن) می توان در آن جدال کمونیسم و سرنگونی را پیش برد . اگر پا را از حوزه ها بیرون بگذاریم، به زبان کوسیک، پیشاپیش متعین شده هستیم. تأکید دارم که در وضعیت کنونی، عمل فراحوزه ای قطعا معنای خود را در سرنگونی باز می یابد و هر شکلی از سراسری گرایی نه فراهم کننده ی بستر سرنگونی طلبی، بلکه عین سرنگونی طلبی است. این راهی است که هزاران بار رفته اند و شاهدش بوده ایم. اما حوزه و ّ عمل حوزه ای، نقطه ای است که هنوز در آن مشخص نشده است که چه تعینی بیرون خواهد داد. گفتم که معنادهی به وهله ی بعدی کار حوزه ای، اگر چیزی جز تعمیق خود کار حوزه ای باشد، ما را دوباره به ذهنیت مرحله بندی شده پرتاب میکند. ذهنیت دیالکتیکی، چندباره، هشدارمان میدهد که تعین های هر مرحله را (اگر هنوز بتوان از چنین چیزی حرف زد) به همان مرحله بسپاریم. این معنای دقیق انکشاف است: ترکیب وهله های فرازیابندگی و برآیش واقعیت و امکان های درون ماندگار ِ وضعیت و کنش سوبژکتیو و آگاهانه ای که باز توسط خود وضعیت تحدید شده است. جالب است که این امر تنها در پرتو پسا دی ماه به جهان روی کرده است و حق وردی اگر از این مسئله غافل باشد (که دیدیم غافل است( تقریبا هیچ چیزی برای گفتن نخواهد داشت.

 همچنین فراموش نکنیم که حق وردی به کارگران ایرانی چیزهایی را توصیه می کند. اینجا جایش نیست که بگویم اساسا توصیه کردن در سیاست طبقاتی معنای چندانی ندارد؛ چه از این سو، چه از آن سو. اما با توجه به آن چیزهایی که از معنای کمونیسم در نظر مارکس و انگلس گفتم، روشن است که حق وردی نگاهی ایدئالیستی و سوبژکتیو به ماجرا دارد. او گمان می کند که اگر به کارگران بگوید که ضد امپریالیست باشید، آن ها ضد امپریالیست می شوند. اینجا بحث اعتماد و این حرف ها نیست. حتی ّ اگر همه ی کارگران ایرانی از سامان حق وردی حرف شنوی داشتند، باز هم با توصیه ایشان کسی ضدامپریالیست نمی شود.

پروامپریالیستی بودن و امپریالیسم ستیز بودن، هر دو، گرایش هایی درون وضعیت هستند. کمونیست ها نمی گویند که «اصول نظری» امپریالیسم ستیزی عبارت است از فلان و بهمان؛ و بعد کارگران این «اصول» را برگیرند یا برنگیرند. وظیفه ی کمونیست ها این است که نشان دهند امپریالیسم دوستی و امپریالیسم ستیزی از طریق چه « کنش»هایی منکشف میشوند. تحقق و فعلیت بخشی به کار حوزه ای یکی از امکان هایش این است که سیاستی امپریالیسم ستیزانه تولید کند؛ تازه یکی از امکان هایش این است. عام سازی مطالبات طبقه ی کارگر در وهله ی کنونی اما چیزی جز آب به آسیاب امپریالیسم ریختن نیست. به جاست این پرسش را طرح کنیم که مگر شکلی از اتحادیه ی سراسری، در وهله ی کنونی و بدون فعلیت بخشی به کار  حوزه ای، می تواند ضد امپریالیستی باشد؟ ّ[تا جایی که من می فهمم، اتحادیه ی‌آزاد‌کارگران‌ایران، در تقابل با کار سندیکایی، همین کار مورد نظر حق وردی را انجام می دهد؛ تنها با این تفاوت که آنها سرنگونی طلب و پروامپریالیست هستند. با توجه به توضیحات حق وردی، قاعدتا می توان از اتحادیه ی‌آزاد استفاده کرد. به این معنا که می باید همین اتحادیه را تقویت کرد و گرایش ضد امپریالیستی را در رویکرد آن وضع کرد. یک اتحادیه ی آزاد امپریالیسم ستیز همان چیزی است که حق وردی در پی آن است. با توجه به نگرش ایدئالیستی و اراده باورانه ی حق وردی، احتمالآ وادار ساختن اتحادیه ی ‌آزاد به طرح شعارهای امپریالیسم ستیزانه آن قدرها کار دشواری نیست. فقط کافی است به آنان بگوییم که سرنگونی طلب و پروامپریالیست هستید و چنین نباشید!]

 پاسخ منفی این پرسش در خود وضعیت کنونی است ِ. ادعای من این است که هر ّ شکلی از سراسری گرایی در این لحظه سرنگونی طلبانه است. با این حساب، امکان وجود یک جنبش سراسری که ضد امپریالیستی هم باشد و رویکردی صحیح را در پیش بگیرد، از اساس منتفی است. این دو گرایش (کار حوزه ای و کار سراسری) نه در ذهن کمونیست ها هست، نه حتی در ذهن کارگران. این ها گرایش های خود واقعیت حاضرند. هر طرف آن را که پی بگیریم، آن امکان های مشخص بیرون خواهد زد. گفتنی است که دفاع از سندیکاسازی نیز توصیه (در معنای فوق( نیست، بلکه حرف من این است که سندیکاسازی و فعلیت بخشی به کار سندیکایی یکی از جدی ترین امکان های وضعیت کنونی است. این توصیه ِ ای خارج از مناسبات واقعی درجریان نیست، بلکه اشاره به گرایشی است که هم اینک در وضعیت حضوری جدی دارد . بیان همه ی این مطلاب را البته به نوشته ای دیگر موکول کرده ام؛ تا آن موقع، اگر حرف هایم گنگ است، لااقل این را بدانید: برداشت مارکس و انگلس از کمونیسم باید منع مان کند از اینکه در کسوت یک مقاله نویس «نقشه ی راهی برای مبارزات جاری طبقه ی کارگر» ترسیم کنیم.

 مجموعه ای از ا شکالات دیگر در نوشته های حق وردی موجود است. اگر بعدها بحث ادامه پیدا کرد، قطعا بازخواهم گشت و ً همه ی نکات را خواهم گفت. عجالتا می بینیم که رویکرد نامشخصی بروز کرده است. رویکردی که سرگردان است بین مقاومت و سرنگونی. رویکردی که مبادی اش کاملا با چپ مقاومتی می خواند و افق اش عینآ همان افق سرنگونی طلبان است. ریشه ی این سرگشتگی را البته گفتیم که باید در نوع نگاه او به دی ماه ببینیم. او چیزهایی را از دی ماه می خواسته که برآورده نشده است. در لجاجتی کودکانه با واقعیت عینی، حق وردی کاملآ به این واقعیت پشت کرده است و افقی رؤیاپردازانه ترسیم کرده است. گفتیم که بدیل آن هم این است که بدانیم دی ماه چه چیز جدیدی را در وضعیت ضبط و جعل کرده است. تازه این را هم باید بدانیم که این چیز جدید آن قدرها هم چیز زیادی نیست و باز نباید به راه حل های حق وردی تن داد. نه که ناامید باشیم، اما امیدواری مان را به هزارویک امر گنگ و خطرناک وصله نکنیم. انکشاف کمونیسم – در معنایی که از انکشاف گفتم – فعلآ منوط است به فعلیت بخشی به خود حوزه ها. کاروبار سیاست امروز و فردا تمام نمی شود. شاید باید اندکی صبور بود «که صبحگاه شاید باز رخسار روز را در آن قاب بگیرند« .  [شعر از محمد مختاری]

خرداد ۹۸ خورشیدی

منابع: پناهی، بابک و عباسی، فرزان( ۱۳۹۷ )سوریه ‌و‌رئالپلیتیک ‌کمونیستی، نشر اینترنتی.

کوسیک، کارل (۱۳۸۶)دیالکتیک‌انضمامی‌بودن‌(بررسی‌در‌مسئله ی‌انسان‌و‌جهان)، ترجمه ی محمود عبادیان، تهران: قطره. مارکس، کارل و انگلس، فردریک (۱۳۹۲)مانیفست‌ کمونیست، ترجمه ی مسعود صابری، تهران: طلایه پرسو

 * عناوین ۴ مقاله ی سامان حق وردی به ترتیب انتشار عبارت است از:

۱-خصوصیات شورش های موجود در ایران و وظایف طبقه ی کارگر، ۱۲مرداد۹۷

۲سه مبنا و مرکز ثقل شورش های موجود در ایران، ۲۰مرداد۹۷

 –۳بحران اقتصادی، سرمایه داری و طبقه ی کارگر در ایران، مهر ۹۷

۴- نقشه ی راهی برای مبارزات جاری طبقه ی کارگر،۴ آذر ۹۷.

دسته‌بندی شده در: کارگری, سرتیتر

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: