پیوند – در خدمت وحدت کمونیستهای ایران

«هوس عزت و جاه» – ملس-ورنر دیس – سامان

«هوس عزت و جاه» – ملس-ورنر دیس – سامان

populisten.jpg


پوپولیسم راست دقیقا در دوره رونق جان می‌گیرد

آیا ناسیونالیسم در هنگام بحران اقتصادی ظهور می‌کند؟

هم آدورنو و هم فوکویاما برخلاف آن نتیجه‌گیری می‌‌نمایند.

راست‌ پوپولیستی کاملا توسط چیز دیگری تغذیه می‌گردد:

«هوس عزت و جاه»

نوشتهملسورنر دیس ترجمهسامان


یادداشت مترجممقاله حاضر نگاه دیگری است در توضیح برآمد پوپولیسم راست به مثابه ایدئولوژی نئولیبرالیستی سرمایه‌داری حاکم بر جهان که با شرارت تام و عریان بشریت را به سمت بردگی مدرن کشانده و می‌کشاندلازم به یادآوری است که مطالب مطرح شده الزاما با دیدگاههای مترجم هم‌خوان و هم‌راستا نمی‌باشدبه عنوان مثال ظهور و غلبه پوپولیسم راست نه ناشی از رونق اقتصادی که حاصل بحران ساختاری سرمایه و ناکار‌آمدی آن در قرن بیست و یکم استگرایش ناسیونال– پوپولیسم در واقع رویای بازگشت ناممکن از اقتصاد گلوبال و ورشکستگی اقتصاد «بازار آزاد» است که پس از رکود تورمی و مالی ۲۰۰۸ اکنون با موج سهمگین‌تری در راه استگرایش عوام گرایانه و فریبکارانه راست افراطی تکرار آوای شوم ناسیونالسوسیالیست‌هایی است که در اقتصاد پر رونق آلمان و ژاپن طی بحران عمومی دهه ۳۰ میلادی در شیپور فاشیسم به صدا در آمد.


پنجاه سال پیش فیلسوف و جامعه‌شناس آلمانی تئودور آدورنو درگذشتبدین مناسبت اخیرا متن مکتوب یک سخنرانی توسط این متفکر در آوریل 1967 در وین با عنوان جنبه های رادیکالیسم راست‌گرایانه جدید منتشر شددر این میان متن مذکور به چاپ چهارم رسید، که در مورد این نویسنده به سختی قابل دسترس استثنایی استو نه برای هیچ و پوچپیشرفت‌های سیاسی، اجتماعی، که آدورنو به آنها اشاره می‌کند، دوباره در جریان هستند؛ رادیکالیسم راست، ناسیونالیسم، ترس و نفرت از بیگانه، و گسترش تبلیغات و پروپاگاندا به هر حال توسط آدورنو تحلیل شده‌اندبه طوری که آدورنو توانست شرایط سال‌های شصت میلادی را با برآمد نازیسم در دهه سی میلادی مقایسه نماید، خواننده کنونی متن می‌تواند توازی‌های چشم‌گیری را در آن با رخدادهای جاری پیدا کندموضوع اصلی برای آدورنو ترس مداومی است که مردم به خاطر از دست دادن هویت ملی خود دارند.

به حدی چشم‌گیر که فیلسوف فرانسیس فوکویاما در اثر اخیرش هویت به همان مشاهدات می‌رسدپوپولیست‌هایی چون ترامپ، همچنین بائودت و جانسون به احساس هویت قیصر(امپراطورمتوسل می‌شوند.

دلیل بلافصل سخنرانی آدورنو در ۱۹۶۷ پیشرفت سریع ان.دی.پیN. D. P یعنی حزب دموکراتیک ملی آلمان بوداین حزب ماوراء راست در ۱۹۶۴ تاسیس شد و موفق گردید کرسی های پارلمانی را در هفت ایالت از یازده ایالت(بوندسلاندرآلمان غربی طی چهار سال اشغال کندپیشرفتی که شدیدا شباهت به حزب راست پوپولیستی آلترناتیو برای آلمان(AfD) طی چهار سال گذشته داردالبته یک تفاوت مهم وجود دارداندیپیNDP هرگز نتوانسته است جایگاهی در پارلمان ملی داشته باشد– لیکن آدورنو در ۱۹۶۴ هنوز نمی‌توانست از آن باخبر باشد.

از لحاظ محتوایی نیز توازی‌هایی وجود دارنداین چنین است که هردو حزب به روی هویت ملی تاکید کرده و مهاجرین را پس می‌زنندآدورنو طی سخنرانی ۱۹۶۷ به ندرت اندیپیNDP را به نام صدا می‌کندوی می‌خواهد به مخاطبان خود، اعضای یک انجمن دانشجویی سوسیالیستی، تئوری وسیع‌تری از رادیکالیسم راست‌گرایانه را ارائه کندلذا متفکر به دلیلی سخنرانی را از سال ۱۹۵۹ پایه‌ریزی می‌‌نماید، که در آن آدورنو تحلیل می‌کند چگونه آلمان می‌تواند به جنگ‌گذشته اداره کرده باشددر این گفتار وی نظریه‌ جاری رادیکالیسم راست‌گرایانه‌ را مطرح نمود که می‌توان آن را چنین توضیح داد: «شرایطی که حیات فاشیسم را کماکان امکان‌پذیر می‌سازد».

آدورنو به طور دقیق از نا امنی مردم پیرامون موقعیت‌شان در آینده و ضرورت هویت ملی روشن یاد می‌کندسیاست‌مداران با پیام درست می‌توانند احساسات ناآرام را بسیج کنند، مسلما اگر، همچون آدورنو آن را بیان نمایند، یعنی بدانند که چگونه از «منابع غیرعادی عالی و فوق‌العاده سود ببرنددر وهله اول از تبلیغات، لیکن همیشه با ترکیبی از کوری برای اهدافی که دنبال می‌شوند».

نبوغ

بنا به نظر نویسنده تبلیغات است که «بالاخص نبوغی که در آن تفاوت میان منافع واقعی قیصر و اهداف از پیش تعیین شده پاک می‌شوند». کسی که وعده‌های بوریس جانسون در باره آینده طلایی بریتانیا را مقابل پیش‌بینی‌های اقتصاددانان در باره عواقب برگزیت می‌گذارد، این مشاهدات را تشخیص می‌دهدآدورنو خود هیملر را مثال می‌زند و «وحدت چشم‌گیر سیستم هذیان و کمال تکنولوژیکی» را تبلیغات نازی می‌نامد.

بنابر این تبلیغات برای خود تجارت امری مرکزی استآدورنو می‌‌گوید که در حقیقت به گسترش ایدئولوژی خدمت نمی‌کند، به علاوه «برای این کار خیلی ضعیف است». «تبلیغات به ویژه یک تکنیک روان‌شناختی توده‌ای است».

پوپولیست‌ها در واقع ترفندهایی را به کار می‌بندند که « فقیر و نحیف هستند، اما با تکرار دائم عملا ارزش پیدا می‌کنند». به ترامپ فکر کنید چنان‌چه اجازه دهد هوادارانش مکررا شعار دهند که هیلاری کلینتون باید دستگیر شوداو را دستبند بزنید».

آدورنو مطرح می‌‌کند که احزاب راست افراطی، یا حداقل شدیدا ناسیونالیستی، از ترس یک فاجعه رونق می‌‌یابندآنها تنها این پرسش را که «اگر یک بحران بزرگ رخ دهد چگونه باید ادامه داد؟» مطرح نمی‌کنند بلکه به نظر می‌رسد که آگاهانه نیز آن فاجعه را انتخاب می‌کنند، مانند رهروان برگزیت یا اردوغان و ترامپ.

یکی از تعصبات پیرامون احزاب پوپولیستی یا ناسیونالیستی که آدورنو می‌خواهد آن را در اینجا از میان بردارد، این باور است که ناسیونالیسم یا فاشیسم از شرایط بد اقتصادی تغذیه می‌کندبه عنوان مثال، اندیپی NDP وقتی در آلمان اشتغال کامل حاصل شد، این موفقیت‌ها را جشن گرفتآافد AfD ، و همچنین فورتاین و بائودت در دوره رونق پدیدار شدند، درست مثل ترامپفوکویاما نیز در هویت(۲۰۱۸و در مقاله علیه سیاست هویت(در مجله امور خارجهبه این واقعیت اشاره دارد که ناسیونالیسم– و همان طور که وی آن را سیاست هویت خطاب می‌کند– می‌تواند در یک اقتصاد زنده قوی و توانا شود.

این تحول در تخالف با سنت دیرینه‌ از زمان مارکس است، که مطرح نمود بحث سیاسی باید به مثابه بازتاب درگیری‌های اقتصادی تلقی شودکسی که به تئوری می‌چسبد، به قول فوکویاما فراموش می‌کند که افراد «هوس عزت» دارند و از سقراط نقل می‌کندعزت در کنار بخش محاسبه و بخش اشتیاق(میل)، سومین بخش روح است». خلاصه، مردم تنها انگیزه اقتصادی ندارنداتفاقا به نظر می‌رسد که همیشه این‌گونه نیست؛ بیل کلینتون در جمله معروفش«اقتصاد احمقانه است» به هنگام انتخابات ریاست جمهوری ۱۹۹۲ برای پیروزی بر جرج بوش این مطلب را می‌دانستاما فوکویاما با نگاهی به برگزیت و پیشرفت رهبرانی چون ترامپ و اردوغان چنین نتیجه‌گیری می‌کند: «در حال حاضر پرسش‌هایی پیرامون هویت(ملیبر بحث حاکم است».

دقیقا در شرایط اقتصادی خوب ایجاد ناآرامی آسان استآدورنو در باره تهدیدی که اکنون بیش از همیشه جریان دارد چنین اشاره می‌کنداتوماسیون، یا رباطی کردن چنان که در سال ۲۰۱۹ «هیولای تکنولوژیکی بیکاری که مردم را به اسارت می‌کشد» نامیده می‌شود، وی قبلا در سال ۱۹۶۴ از آن آگاه بود. «مردمی که در فرآیند تولید مشغول کارند، خطر بیکاری بالقوه را احساس می‌کنند».

به علاوه «ترس از شرقی‌ها» که حقوق‌های بسیار پایین به آنها پرداخت می‌شود نیز وجود دارد – که به موجب آن در این میان می‌توانیم تحت نام «شرقی‌ها» در زمره اروپای شرقی‌ها و همچنین ببرهای آسیا به حساب بیاییم.

به اعتقاد آدورنو این احزاب سوسیالیستی هستند که ترس از فقر و بینوایی را در میان مردم تقویت می‌کنند. «آنها خود را به یک لیبرالیسم کینزی پیوند زده‌اند»-به قول آدورنو به یک الگوی سیاسی– اقتصادی که همراه با تورم است.

فوکویاما نیز نظری را اضافه می‌کندعلیرغم رشد اقتصادی، نابرابری اجتماعی در بسیاری از کشورهای غربی افزایش می‌آید.

به گفته وی طبقه کارگر در وضعیت بدی قرار داردنه تنها بواسطه صنعتی کردن، بلکه همچنین به خاطر توجهی که دموکرات‌ها و (در اروپاسوسیالیست‌ها به اقلیت‌ها می‌کنند، حال آن که ساکنان سفید پوست فراموش را کرده‌اند. «آنان دقیقا به خاطر از دست دادن طبقه متوسط خود هراس دارند».

نیاز اقتصادی بیش از از دست دادن درآمد، به عنوان از دست دادن هویت درک می شود

بلوک‌های قدرت

آدورنو مطرح می‌نماید، به ویژه همکاری فشرده کشورها در روابط فراملی موجب عدم اطمینان هستند. «ناسیونالیسم در این بلوک‌های قدرت زندگی می‌کند(…). شکی نیست که ترس گسترده‌ای(به عنوان ملتاز امکان جذب کامل در چنین بلوکی وجود دارد و این که از این طریق نیز در وجود مادی به یک نقطه ضعف شدید تبدیل شود».

بلوک‌های قدرت مختلف باعث می‌شوند که«ملت‌ها و دولت‌ها کماکان تنها نقشی جزیی بازی کنند، چیزی تخیلیهیچکس واقعا هنوز بدان باور ندارد». دولت منفرد و جداگانه در آزادی حرکت خود محدود است.

به قول آدورنو «با این حال نتیجه‌گیری نکنید که ناسیونالیسم دیگر نمی‌تواند هیچ نقشی بازی کندبرعکس، اغلب چنان است که اعتقادات و ایدئولوژی‌ها درست پس از آن، هنگامی که واقعا بواسطه شرایط عینی نمی‌توانند دیگر قابل توجه باشند، ماهیت مخرب آنها امری مفروض است».

فوکویاما این را تشخیص می‌دهد و بیهوده به این واقعیت اشاره نمی‌‌کند که ترامپ از اولین روزی که دوره کاری‌اش را شروع کرد سیاست اول آمریکا را اجراء و همچنین توافقنامه تجاری اتحاد نافو(ناتوو توافقنامه اقلیمی پاریس را به زیر سوال برد.

در حالی که طی سال‌های سی میلادی این یهودیان بودند که توسط جنبش راست افراطی به آنها برچسب گوسفند سیاه زده شد، در سال‌های شصت میلادی هم چنین بود، و حتما حال نیز، روشنفکران چپ هستند که ایجاد خطر می‌کنندآدورنو: «حال که دیگر نمی‌توانید آزادانه و آشکار یهودی ستیز باشید(…)، به طور خاص روشنفکران منفورند». هر کسی که سخنان شدیداللحن ویلدرز (رهبر حزب راست افراطی آزادی در پارلمان هلندبه آدرس محفل کانال چپ را به خاطر می‌آورد، این ارتباط را تشخیص می‌دهد.

به علاوه بخشی از جمعیت مشکلاتی با اعتراف به گناه جمعی دارنددر سال‌های پس از جنگ این امر عمدتا مربوط به گناه آلمان به واسطه آغاز جنگ و هولوکاست استدر حالی که آ.اف.د. AfD حتی هم اکنون نیز پیرامون بنای هولوکاست در برلین صحبت از «شرم ملی» می‌کند – ولی بحث کنونی در باره گذشته برده‌داری کشورهای مختلف اروپایی، یا در کشور خودمان (هلندپیرامون کاکا سیاه* zwarte piet است، نگرانی‌‌ هم‌چنان که آدورنو ابراز می‌کند، درگیری دائم بین «اجازه ندارید بگویید» و «آن‌چه که مخاطبین را به جوش می‌آورد» است.

به اعتقاد آدورنو ناسیونالیسم در تبلیغات به نحوی فوق‌العاده بر این گونه«نقاط حساس» تکیه و تمرکز می‌نماید. « به این دیدگاه فکر کن که اقتصاد به سرمایه خارجی و نفوذ کارگران مهمان خارجی فروخته می شود».

کارتل حزب

سخنانی آدورنو در وین به موضوعاتی اشاره می‌کند که ما از سخنان ترامپ یا بائودت در می‌یابیمهرکس ابراز نظر ‌نماید احزاب پوپولیستی ضد دموکراتیک هستند، بلافاصله پاسخ می‌شنود که جنبش‌های آنها به درستی «دموکراسی واقعی را نمایندگی می‌کنند». احزاب سنتی دقیقا به عنوان ضد دموکراتیک و نخبه‌گرا به تصویر کشیده می شوندآنها «احزاب سیستم» را گوبلز خطاب کردند، بائودت همواره صفت «کارتل حزب» را انتخاب می‌کندپوپولیست‌ها فورا راه حل ارائه می‌کنند، زیرا آنها می‌گویند «سرانجام چیزی برای شهروند انتخاب کنید». به قول آدورنو سپس جماعت به گرگ در لباس میش رای می‌دهد: «جنبش‌هایی که خواهان نابودی آزادی هستند، می‌گویند که آنها دقیقا آزادی را اعطاء خواهند کرد». بدین طریق مفهوم هویت به کار گرفته می‌شود تا اعتماد به نفس و آزادی را پیشنهاد نماید .

فوکویاما در این مورد به درستی انتقاد می‌کند. «این سیاست– هویت موجب تهدید آزادی بیان و بحثی عقلانی برای توسعه بیشتر دموکراسی استبر هویت خود پافشاری می‌کند که بر سر راه بحث آزاد قرار می‌گیرد». کسی که پیشرفت سریع و مواضع احزاب را به عنوان تفکرو محکمه دموکراسی با هم مقایسه می‌کند، می‌تواند تنها نتیجه بگیرد که فوکویاما درست می‌گویدهویت قادر است یک جامعه را (به لحاظ سیاسیتقسیم و دچار انشعاب نماید.

جمعبندی

آیا آدورنو راه حلی دارد؟ روشی برای مبارزه با راست افراطی وجود دارد؟ واقعا نه. «تنها کاری که فکر ‌کنم می‌توانید علیه آن انجام دهید» به نظر آدورنو «آن است که می‌توانید به حامیان بالقوه جنبش‌های راست افراطی به خاطر عواقب آن هشدار دهید». از این گذشته، سیاست این احزاب حامیانش را بدون استثناء به لبه پرتگاه می‌کشاند، همان طور که در مورد برگزیت، یا الغاء یورو اتفاق خواهد افتاد». آدورنو می‌داند «راه حل آن نیست که برای مرگ دست تکان داد».

نباید اخلاقی برخورد کنیم، بلکه باید به منافع واقعی شهروندان توسل جوییم. «هیچکس نمی‌خواهد احمق باشد». در زمانی که رئیس دولت قدرت‌مند‌ترین کشور جهان به طور جدی رسانه‌ها را محکوم به انتشار اخبار جعلی می‌نماید و ایالت‌ها سعی دارند با پیام‌های رسانه‌های اجتماعی به روی جمعیت یکدیگر تاثیر بگذارند، آن استراتژی دیگر شانس زیادی برای موفقیت ندارد.

فوکویاما نیز تلاش دارد تا راه حلی ارائه کندالبته سیاست– هویت می‌تواند جامعه را به گروه‌های کوچک‌تری تقسیم نماید، اما وی اضافه می‌کند که دقیقا ممکن است هویت گسترده‌تری، که «ادغام شده‌تر» می‌باشد نیز بنیان شود.

جدا از ارزش‌های خودی و هویت افراد، پس ارزش مشترکی هم وجود دارد و در یک کشور آرزوهای مشترکی نیز وجود دارندفوکویاما مطرح می‌کند: «لذا این تجربه مشترک است و می‌تواند گروه‌ها را به هم پیوند دهد».

بدین منظور، به هر حال لازم است از ادغام گروه‌های کوچک در واحدهای بزرگ‌تر اطمینان حاصل شوداین واحدها سپس پیرامون ارزش‌ها و باورهای اصلی برپا می‌شوندیا، آن طور که نویسنده هویت مطرح می‌نماید: «هویت می‌تواند برای تقسیم کردن به کار کرفته شود، لیکن برای یکی شدن نیزاین است راه حلی برای یورش‌های پوپولیستی».


ماخذمجله فلسفه– هلند

www.filosofie.nl

سامان

اکتبر ۲۰۱۹– هلند


* *– عمو نوروز با این تفاوت که پیش از ژانویه سنت کلاوس(بابانوئلسوار بر اسب از اسپانیا می‌آید و همراهان (بردگان سیاه پوستدر مرکب وی با پخش شیرینی و کلوچه رسیدن سال نو را نوید می‌دهند.

دسته‌بندی شده در: سياسى, سرتیتر

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: